Eίναι άραγε ριζοσπαστική η άρνηση του χρέους;

Από τα μέσα Απρίλη είχαν αρχίσει να ακούγονται γνώμες για την "άρνηση του χρέους" από την μεριά της Ελλάδας, πράγμα που με κέντρισε να ψάξω όσο μπορούσα το θέμα. Εδώ λοιπόν αντιγράφω την άποψή μου, όπως την είχα διατυπώσει σε δύο blog και εύχομαι να κάνω λάθος στις προβλέψεις του (2).

(1) Έγραφα λοιπόν στις 20/04/2010 στο blog της Ελευθεροτυπίας:
Mια πρόταση "άρνησης του χρέους" είναι μη ρεαλιστική για μια οικονομία που είναι ενσωματωμένη στον διεθνή καταμερισμό εργασίας και δεν είναι αυτάρκης. Και δεν νοείται σημερινή κοινωνία που να είναι αυτάρκης, θέλουμε μηχανήματα, ηλεκτρονικά, αυτοκίνητα, πετρέλαιο. Τα ρούχα, τα παπούτσια και τα τρόφιμα που τα θεωρεί κανείς εύκολα πώς θα τα παράγουμε χωρίς μηχανήματα και ενέργεια; Άσε που πρέπει να συνηθίσουμε ότι τα εγχωρίως παραγόμενα θα είναι ακριβότερα από τα ξένα και μάλλον και ποιοτικά χειρότερα. Το συνάλλαγμα από τον τουρισμό δεν φτάνει και οι εξαγωγές μας είναι περιορισμένες.   
Νομίζω ότι δεν έχει γίνει κατανοητό το μέγεθος του προβλήματος και ,κατά την γνώμη μου, ο λόγος είναι ότι οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν αυτόν τον ηλίθιο δείκτη "κρατικού χρέους / ΑΕΠ". Ως γνωστόν το ΑΕΠ είναι σκέτος αέρας και μη μετρήσιμο, γιαυτό και τα μαγειρέματά του στο παρελθόν. Το ότι το χρέος είναι το 110% του ΑΕΠ δεν λέει λοιπόν τίποτα.
Εκτός βέβαια αν θεωρήσουμε ότι τα πάγια του κράτους περιλαμβάνουν και την ακίνητη περιουσία (τις κατοικίες μόνο) ολοκλήρου του πληθυσμού που με μερικές χοντρικές παραδοχές (να μη κουράσω τώρα - αν θέλετε μπορώ να τις δώσω μετά) τυγχάνει να έχει συνολική τρέχουσα αξία περίπου 350δις !!!
Μία επαναστατική λύση θα ήταν να κρατικοποιήσουν όλα τα σπίτια , να τα πουλήσουν στους πιστωτές (ή να τα βάλουμε ενέχυρο) και να πληρώνουν όλοι πλέον νοίκι στους πιστωτές. Sale and lease back θα το πούμε για να μην νομίσει ο κόσμος ότι ήρθε ο κομμουνισμός !!! Ας σοβαρευτούμε (; ) λοιπόν.

Tο σημαντικό μέγεθος είναι το "χρέος/ ετήσιο προϋπολογισμό" = 300 /55 =600% !!! και οι τόκοι/προϋπολογισμό =13/55=25% !!!! (άνευ χρεολυσίων).
(Πηγή= http://www.mof-glk.gr/proypologismos/2010/books/proyp/index.html σημ. πάλι καλά που άρχισε η κυβέρνηση να δημοσιοποιεί τέτοια έγγραφα γιατί αν περιμέναμε να βγάλουμε συμπέρασμα από τον τύπο , τα ΜΜΕ και τα blog σωθήκαμε...)
Με απλά μαθηματικά προκύπτει ότι για να ξεπληρώσουμε σε 50 χρόνια !!! (με αναδιαπραγμάτευση εννοείται, που είναι αναπόφευκτο να αρχίσει νωρίτερα ή αργότερα ) αντί σε 7 χρόνια (που είναι σήμερα ο Μ.Ο χρόνου αποπληρωμής των δανείων) το 50% του χρέους μας (πες ότι μας κάνουν σκόντο καθότι ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος...ή επισήμως θα το πούμε πιο κομψά ότι "σταθεροποιούμε" το χρέος στο 60% του ΑΕΠκατά τους κανόνες) χρειαζόμαστε περίπου 4 δις ετήσιο ΠΛΕΌΝΑΣΜΑ στον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ σήμερα έχουμε ετήσιο έλλειμμα -22 δις !!!

Η πλάκα είναι ότι έγινε τόση φασαρία για μέτρα 4δις ενώ είναι προφανές ότι χρειάζεται πολλαπλάσια εξοικονόμηση (σημ. υπόψιν αυτό γράφτηκε στις 20/04/2010 πριν τα πρόσθετα μέτρα ). Μόνο οι μισθοί/συντάξεις των δημοσίων είναι 26 δις !!! Γίνεται χαμός για το 10% μείωση μισθών στο δημόσιο, ενώ αν τα βάλεις κάτω θα δεις ότι θα χρειαστεί να μειωθούν όλα τα έξοδα (και τα μισθολογικά) κατά 30% ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ και να αποδώσουν και τα διαρθρωτικά.
Άρα το 2011 θα έχουμε ένα περαιτέρω 10% μείωση εξόδων και το 2012 επίσης ένα άλλο 10%. Απλώς δεν το παραδέχονται και δεν το ανακοινώνουν από τώρα δημοσίως γιατί θα γίνει πανικός.
Ας το πάρουμε απόφαση ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις και η προσπάθεια πρέπει να είναι στην προσαρμογή των δαπανών στα επίπεδα των παραγωγικών μας ικανοτήτων.
Μεταφέρετε το παράδειγμα στον εαυτό σας (αντί για το κράτος). Είναι σαν να παίρνουμε μισθό 55.000 ετήσια, τα έξοδά μας να τα έχουμε κάνει77.000 ετήσια για να καλοπερνάμε και επιπλέον να πρέπει σε 7 χρόνια να ξεπληρώσουμε και ένα σπίτι 300.000 ευρώ. Και 150.000 να μας το αφήσουν σωθήκαμε. Τα έξοδα πρέπει να τα κόψουμε 30% για να αποπληρώσουμε σε 50 χρόνια με επαναδιαπραγμάτευση.

Ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί θεωρούνται προοδευτικές και ριζοσπαστικές , προτάσεις που καταλήγουν στο να χρωστάμε της μιχαλούς ή να μην πληρώνουμε τα χρέη μας. Λάβετε υπόψιν ότι από τους πιο μεγάλους δανειστές μπορεί να είναι ασφαλιστικά ταμεία εργαζομένων άλλων χωρών. Είναι ηθικό με την στάση μας να μετατρέψουμε τα ελληνικά ομόλογα σε "τοξικά";

Συμπληρωματικά σχόλια:
Το επιχείρημα ότι και ο δανειστής έχει κίνδυνο όταν δανείζει δεν το θεωρώ σωστό. Την ίδια δικαιολογία θα δώσει και μία τράπεζα σε περίπτωση πτώχευσης όταν θα δεσμευτούν οι καταθέσεις μας. Δεν σου έδινα επιτόκιο κύριε; Aς πρόσεχες.
Επίσης το επιχείρημα που φέρνουν πολλοί ότι έχουμε πληρώσει ήδη πολλά με τους έως τώρα τόκους των χρεών μας δεν μας καλύπτει διότι:
1. Το χρέος εδώ και 20 χρόνια παραμένει σταθερά πάνω από το 90% και δανειζόμαστε ξανά και ξανά για να πληρώσουμε τα χρεολύσια όταν λήγουν.
Άρα είναι λογικό να έχουμε πληρώσει τόσο πολλά για τόκους εφόσον τέτοιο ποσό μαζεύεται σε 20 χρόνια ακόμα και με τα μικρά και απολύτως λογικά επιτόκια του 3-4% που ίσχυαν έως τώρα.
2. 100 Ευρώ (ισοδύναμα) το 1990 δεν έχουν την ίδια αξία με 100 ευρώ σήμερα. Θυμάμαι π.χ. ότι στο επάγγελμά μου ο πρώτος μισθός ήταν τότε 400 Ευρώ (130.000 δρχ) ενώ σήμερα είναι τριπλάσιος, 1200 Ευρώ.
Υπάρχει από τη μία ο πληθωρισμός 20 χρόνων καθώς και η καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου.
Ομοίως για κάποιον που δανείζει υπάρχει επίσης ο πληθωρισμός και η απόδοση του κεφαλαίου του που υπάρχει σε κάθε επένδυση. Δανείζεσαι μόνο όταν μπορείς να έχεις στην επένδυσή σου μεγαλύτερη απόδοση από τον τόκο που πληρώνεις (για να μπορείς να αποπληρώσεις το χρέος σου). Αλλιώς δεν ανοίγεσαι.

Εμείς επενδύσαμε κυρίως σε εισαγόμενα καταναλωτικά αγαθά, εξοπλισμούς, μισθούς υπεράριθμων δημοσίων υπαλλήλων (50.000 αστυνομικούς έχουμε, άσε τους στρατιωτικούς!!!), ΤΕΙ σε κάθε χωριό, σκυλάδικα, φαγάδικα, κούρσες, οικοδομές και εργολαβίες με μπετά και άσφαλτο που δεν δημιουργούν αναπαραγόμενο παραγωγικό πλούτο.
Θυμάμαι ότι και παλαιότερα (1989) ότι πάλι ήμασταν έτοιμοι για το ΔΝΤ καθώς το χρέος είναι φτάσει απο το 30% το 1981 σε 90% το 1989. Τότε τη σκαπουλάραμε και τους ξεγελάσαμε, αλλά δυστυχώς 20 χρόνια τώρα δεν έγιναν βήματα στο να βελτιωθεί η παραγωγική βάση της χώρας.
Κάποτε θα έσκαγε και η ελληνική φούσκα.


(2) στις 20/06/2010  έγραφα στο blog Γκράνμα αναφερόμενος στις ομιλίες από μια εκδήλωση που παρατίθενται εκεί:
Με απογοήτευσαν όλοι, ειδικά ο πρώτος (Λαπαβίτσας) που ενώ στις αιτίες είναι σωστός στο δια ταύτα δεν ...;  Γιατί η παύση πληρωμών και η "ευρω-δραχμή" είναι τάχαμου "αριστερές" πολιτικές και λύνουν το πρόβλημα; 1:1 αναλογία θα υπάρξει στην αρχή, αλλά καπάκι η αναλογία θα πάει μεταξύ 1:2 και 1:3 (το αναλύουμε αν θέλετε γιατί θα πάει τόσο).
Δηλαδή θα είναι σαν να έχουμε 1 ευρώ=680-1.000δρχ και σχεδόν ΟΛΑ τα προϊόντα (αυτοκίνητα, ηλεκτρικά, καύσιμα, φάρμακα, μηχανήματα, υπολογιστές, ακόμα και τα τρόφιμα πλέον εισάγονται) θα πάνε στο διπλό και βάλε. Ωραία "φιλολαϊκή" πολιτική !!! Εκτός και αν φοβάται να το πει ανοιχτά για να μην τον πάρουν με τις πέτρες. Κάνεις δηλαδή μια τρύπα στο νερό.
Θα έχεις 100 "ευρω-δραχμές" στην τσέπη και θα θες 200-300 για έξοδά σου!!! Ενώ τώρα με το ευρώ και την λιτότητα είχαμε 100ευρώ μισθό για 100ευρώ έξοδα και από τα 100 ή κυβέρνηση & ΔΝΤ τα κόβει σιγά σιγά να πάνε στα 50. Μεγάλη διαφορά!!!
Και μη πει κανένας έξυπνος ότι θα κόψουμε κι άλλες ευρω-δραχμές γιατί με 100% πληθωρισμό το ίδιο αποτέλεσμα θα έχουμε. Τα κόλπα γνωστά από εποχή Αντρέα.
ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑMΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΙ ΝΟΜΙΣΜΑ ΕΧΕΙΣ. ΣΗΜΑΣΙΑ ΕΧΕΙ ΤΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΧΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΣ ΕΙΣΑΙ. Και η ανταγωνιστικότητα ΔΕΝ εξαρτάται πολύ από το μισθολογικό κόστος παρά μόνο σε ορισμένους κλάδους π.χ. παραδοσιακή γεωργία , βιοτεχνία όπου ο 3ος κόσμος έχει σαφές πλεονέκτημα και θέλοντας και μη πρέπει να διαφοροποιηθούμε για να επιβιώσουμε με άλλους τρόπους και όχι με το μισθολογικό.
Ακόμα και στις υπηρεσίες, όπου η Ελλάδα είναι ακριβότερη από πολλές χώρες της ΕΕ, το μισθολογικό κόστος δεν είναι πάντα μεγάλο. Ο ΟΤΕ για παράδειγμα έχει 30% μισθολογικό κόστος. Άρα το 70% που είναι κατά βάση ο εισαγόμενος εξοπλισμός μετράει.

Η μόνη διαφορά με το σενάριο επαναφοράς της δραχμής που προτείνεται, είναι ότι όποιος κακομοίρης είχε τις οικονομίες του στις τράπεζες θα είναι το ΚΟΡΟΙΔΟ της υπόθεσης και σαν να χάνει τη μισή και βάλε αγοραστική του αξία (καλά να πάθει ο "δεξιός καπιτάλας" ..., ενώ όποιος πρόλαβε να πάρει αυτοκίνητα, να έχει οικόπεδα, σπίτι(α) ή μετοχές-όχι τραπεζικές (ο "αριστερός αγωνιστής" της κατανάλωσης ... διατηρεί την αξία τους.

Τέτοιες απλοποιήσεις και ρηχή σκέψη δεν περίμενα από κόσμο που αυτοχαρακτηρίζεται "αριστερός" και έχει και πτυχία πανεπιστημίου. Αλλά μάλλον είσαι ότι δηλώσεις.
Ούτε περνάει από το μυαλό τους ότι θα πρέπει να έχουμε ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ για να αρχίζουμε αποπληρωμή έστω και του μισού του χρέους.
Τόσο μυαλό θέλει να καταλάβει κανείς ότι η κυβέρνηση/ΔΝΤ επιδιώκει να έχουμε το 2012-13 πλεόνασμα για να κάνουμε ΤΟΤΕ
- haircut του χρέους στα μισά (από το 150% στο 75% ΑΕΠ) και
- αναδιαπραγμάτευση διάρκειας πληρωμής (απο Μ.Ο τώρα 7έτη σε 20έτη τουλάχιστον)
- σταδιακή μεταφορά του χρέους μας από τις ξένες τράπεζες στις ξένες κυβερνήσεις (που θα διευκολύνει την μελλοντική αναδιαπραγμάτευση)
Προσωπική μου άποψη (δεν μπαίνω σε πολλές λεπτομέρειες) είναι ότι εκ των πραγμάτων οδηγούμαστε αργά ή γρήγορα σε σενάριο εξόδου από την ευρωζώνη αλλά με ΔΙΠΛΟ ΝΟΜΙΣΜΑ δηλ. θα κυκλοφορούν και ευρώ και ευρω-δραχμές. Οι καταθέσεις μάλλον θα παραμείνουν σε ευρώ αλλά οι δοσοληψίες του (χρεωκοπημένου) κράτους στο εσωτερικό, μισθοί, συντάξεις θα γίνονται σε δραχμές. Εν μέρει και προμήθειες του κράτους από εξωτερικό, όπου θα σε παίρνει.
Το σημάδι δόθηκε πρόσφατα στην "τακτοποίηση" (ωραία λέξη αυτή, τι να γίνεται άραγε ο Σουφλιάς; άσχετο ... ) χρεών του Υπ.Υγείας προς προμηθευτές, όπου δόθηκαν και junk ομόλογα (ουσιαστικά δηλ. ευρω-δραχμές ... ).
Το σενάριο φαίνεται λίγο πολύπλοκο στην αρχή, αλλά ουσιαστικά θα είναι όπως παλιά στις Ανατολικές χώρες όπου δίπλα π.χ στο λέβα/ρούβλι κλπ υπήρχε και το δολάριο. Απλώς εδώ δεν θα είναι παράνομο, θα είναι νόμιμο!!!

Επανέρχομαι στον 1ο ομιλητή: πως θα κάνουμε βρε αδερφέ ΤΩΡΑ αναδιαπραγμάτευση χρέους χωρίς να έχουμε ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ στον προυπολογισμό; Πως προτείνεις ουσιαστικά θεραπεία ΣΟΚ δηλαδή ΠΑΥΣΗ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ εδώ και τώρα; Πως θα το αντέξουμε αυτό; Τι σου φταίει ο κόσμος;
Είναι κουραστικό και ρηχό να επαναλαμβάνεται συνέχεια η "αντίσταση" εναντίον των ανάλγητων δανειστών των τραπεζών.ΜΕΤΟΧΟΙ των τραπεζών και των χρεωστών είναι εκτός από τους ΛΑΤΣΗΔΕΣ και απλός κόσμος που αντί για ντουβάρια έχει εκεί τα λεφτά του σε blue chips τραπεζικές μετοχών - που είναι το κακό δηλαδή; (οι ελληναράδες βέβαια με την μανία τους για ιδιόκτητο σπίτι και οικόπεδα δεν το καταλαβαίνουν αυτό), ασφαλιστικά ταμεία εργαζομένων που βάζουν εκεί τις εισφορές των μελών τους, ξένα κράτη.
Αυτοί τι φταίνε; Πόσο εξυπηρετεί τα λαϊκά συμφέροντα να φαλιρίσει η ΑΤΕ, η Αττικής, η PostBank; Γιατί τι θα γίνει όταν θα αναγκαστούν να διαγράψουν τα ομόλογα του δημοσίου που έχουν(100δις); Πως θα συνεχίσουν να δουλεύουν με ζημιές αφού δεν θα μπορούν να δανείζονται πλέον; Ας πρόσεχαν;
Δηλαδή θέλετε να δείτε παρόμοιο σενάριο με της Aspis γενικευμένο;  Όπου αντί για τον απατεώνα Ψωμιάδη έχουμε τον απατεώνα ελληνικό κράτος;

Εν συντομία. Αγαθές οι προθέσεις, αλλά μην ζούμε με ψευδαισθήσεις. Δεν υπάρχουν αριστερά ή δεξιά νομισματικά κόλπα, ούτε δημιουργούν πλούτο ή προϋποθέσεις πλούτου σε συλλογικό επίπεδο. Υπολογίζω ότι με ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ λύση (πέστε την όπως θέλετε - αριστερή,δεξιά, φιλελεύθερη ή του Χόντζα, το βιοτικό επίπεδο θα πέσει κατά 40% Μ.Ο πανελλαδικά. Η δε δύσκολη περίοδος θα κρατήσει περίπου 20 χρόνια, όσο και να μην μας αρέσει.
Το πιο ωραίο αστείο πάντως από αυτά που ακούστηκαν ήταν το "υποτίμηση με εργατικούς όρους" Ο υπολογιστής, τα φάρμακα, η βενζίνη και το αμάξι θα σού κοστίζει τα τριπλά, αλλά με εργατικούς όρους. Μαγκιά, γουστάρωωωω ... .....

Τέλος να αναφέρω την καλύτερη και πιο ανοιχτόμυαλη ανάλυση από προοδευτική ματιά, που έχω διαβάσει έως τώρα επί του θέματος του Κ.Καλλωνιάτη (02/06/2010) που προτείνει παραμονή στο ευρώ και αντιμετώπιση με αναδιαπραγμάτευση χρέους. Απευθύνεται ουσιαστικά σε αυτούς που προτείνουν άρνηση του χρέους και αποδεικνύει με επιχειρήματα  ότι αυτό μπορεί να ακούγεται ευχάριστα δεν είναι όμως επωφελές.
Από την μεριά μου δύο επιφυλάξεις που τις ανέφερα και παραπάνω:
α) ότι η επαναδιαπραγμάτευση μάλλον έχει συμφωνηθεί να ζητηθεί το 2012, όταν ο προϋπολογισμός δεν θα έχει πλέον πρωτογενές έλλειμμα. Δεν συμφέρει να ανακοινωθεί τώρα - πως από την μία θα ζητάμε να μας δανείσουν και από την άλλη θα λέμε ότι τα μισά χρωστούμενα οι δανειστές μας θα τα χάσουν;
β) Και ότι θα είναι πολύ δύσκολο να μας δεχτούν να παραμένουμε στο ευρώ.

Αλλά το ξαναείπα, μακάρι να κάνω λάθος...